رجوع از هبه: آیا هدیه شما قابل پس گرفتن است؟

تاریخ ارسال : 1405/03/10

□ رجوع از هبه: آیا هدیه شما قابل پس گرفتن است؟

هدیه دادن، عملی خداپسندانه و نشان‌دهنده محبت است، اما گاهی اوقات ممکن است شرایطی پیش بیاید که فرد هدیه‌دهنده از تصمیم خود پشیمان شود. در چنین مواردی، این سوال مطرح می‌شود که آیا می‌توان هدیه داده شده را پس گرفت؟ قانون ایران در باب "هبه" (هدیه) به این موضوع پرداخته و شرایطی را برای "رجوع از هبه" تعیین کرده است.

■ هبه چیست و چه زمانی می‌توان از آن رجوع کرد؟

هبه در لغت به معنای بخشش و در اصطلاح حقوقی، عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به تملک دیگری درآورد. این عقد با قبض (تحویل گرفتن) مبیع (مال مورد هبه) توسط مُهدی‌له (گیرنده هدیه) کامل می‌شود.

 ● اصل کلی این است که «هبه عقدی جایز است و طرفین هر وقت بخواهند می‌توانند آن را فسخ کنند»، مگر در موارد خاصی که قانونگذار رجوع از هبه را ممنوع کرده است. این بدان معناست که در حالت عادی، هدیه‌دهنده (واهب) می‌تواند با پشیمانی، هدیه خود را پس بگیرد.

■ موارد پنج‌گانه ممنوعیت رجوع از هبه:

قانون مدنی ایران در ماده 803 موارد مشخصی را برشمرده که دیگر امکان رجوع از هبه وجود ندارد. این موارد عبارتند از:

1. وجود رابطه پدر، مادر یا فرزندی:اگر هدیه بین پدر و فرزند یا مادر و فرزند رد و بدل شده باشد، هدیه‌دهنده حق رجوع ندارد. این حکم نشان‌دهنده اهمیت روابط خانوادگی و لزوم استحکام آن است.

2. معوض بودن هبه: چنانچه در مقابل هدیه، چیزی از طرف مقابل دریافت شده باشد (یعنی هبه جنبه معوض داشته باشد)، رجوع ممکن نیست. برای مثال، اگر شما خانه‌ای را به کسی هدیه دهید و او در عوض، خودرویی را به شما بدهد، دیگر نمی‌توانید خانه را پس بگیرید.

3. سلب مالکیت از هدیه‌گیرنده: اگر گیرنده هدیه، مال مورد هبه را به شخص دیگری ببخشد یا بفروشد و دیگر در مالکیت او نباشد، هدیه‌دهنده اولیه حق رجوع نخواهد داشت. زیرا مال از ید مالکیت او خارج شده است.

4. تغییر ماهیت عین موهوبه: اگر خود عین هدیه تغییر ماهیت داده باشد، رجوع ممنوع است. مثال بارز آن، زمین موهوبه است که گیرنده روی آن ساختمانی بنا کرده است. در اینجا، زمین به صورت یک مجموعه (زمین و ساختمان) درآمده و ماهیت اولیه خود را از دست داده است.

5. فوت یکی از طرفین: اگر واهب (هدیه‌دهنده) یا مُهدی‌له (گیرنده هدیه) قبل یا بعد از قبض هدیه فوت کنند، حق رجوع ساقط می‌شود.

■ نکته پایانی

در کلیه مواردی که مشمول این پنج‌گانه نشوند، هدیه‌دهنده می‌تواند با رجوع از هبه، هدیه خود را پس بگیرد. البته این رجوع باید با ایجاب (اعلام قصد رجوع) و قبول (در صورت لزوم) صورت پذیرد و در صورت عدم همکاری طرف مقابل، می‌توان از طریق مراجع قضایی اقدام نمود.